Omów budowę dachu i sposób doboru pokrycia dachowego.
Dach to część budynku chroniąca go przed warunkami atmosferycznymi (opady, wiatr, zmiany temperatury)
Dach składa się z warstwy nośnej, pokrycia i izolacji.
Konstrukcję dachu wykonuje się jako:
Wybór pokrycia dachowego zależy od:
Omówić zależność kąt nachylenia dachu w stosunku do jego pokrycia.
Norma przewiduje określone rodzaje pokryć dachowych, które należy stosować w zależności od kąta nachylenia dachu:
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 3°
do maks. 17° - warstwa papy asfaltowej
do maks. 90° - blacha stalowa lub aluminiowa
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 10°
do maks. 90° - dachówka cementowa
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 11°
do maks. 31° - podwójna warstwa papy asfaltowej
do maks. 50° - ceramiczna dachówka typu holenderka
do maks. 90° - blacha stalowa ocynkowana
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 12°
do maks. 75° - gonty bitumiczne
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 28-30° (dopuszczalny tylko nad lukarnami)
do maks. 52° - strzecha
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 31°
do maks. 50° - ceramiczna dachówka karpiówka układana podwójnie
Pokrycie dachu o min. kącie nachylenia 39°
do maks. 50° - ceramiczna dachówka karpiówka układana pojedynczo.
Omówienie rodzajów pokryć dachu stromego:
Dachówka ceramiczna: Zazwyczaj używamy jej kiedy projektowany dach będzie posiadał większe nachylenie. Dachówki używane są w budownictwie każdego rodzaju, są popularnym pokryciem dachowym ze względu na swoją cenę oraz funkcję. Także ich wielkość ma duże znaczenie, ponieważ bardzo łatwo jest wymienić pojedyncze elementy. Wadami takiego pokrycia mogą być: skomplikowany montaż, duży ciężar oraz konieczność budowania wytrzymałej więźby dachowej.
Dachówka betonowa: stosowana na duże nachylenie dachu, dachówki betonowe lub cementowe są bardzo podobne do dachówek ceramicznych jednak są znacznie mniej trwałe.
Blachodachówka: Jest to tańszy zamiennik dachówki ceramicznej.W dzisiejszym budownictwie używana jest blacha profilowana, która stworzona jest ze stali lub aluminium z pomalowaną powłoką ochronną. Do zalet blachodachówki należy niska cena, mała waga i prosty montaż. Wadami blachodachówek może być rdza dostająca się do źle zaizolowanego materiału oraz hałas po uderzeniu w blachę, na przykład podczas deszczu czy gradu.
Blacha falista/ trapezowa: Blachy trapezowe to ekonomiczny materiał, który charakteryzuje także duży wybór rozpiętości profili - od wysokości 6 mm do 200 mm. Występują dwa rodzaje blachy: ocynkowane i powlekane. Blachę trapezowa ma dzięki temu ogromne spektrum zastosować w budownictwie.
Blachy trapezowe charakteryzują się wytrzymałością a także ekonomicznością zastosowania.
Strzecha: Alternatywny materiał pokrycia dachu który najlepiej sprawdzi się na dachach dwu lub czterospadowych, których rozpiętość nie przekracza 8m. Można powiedzieć że strzecha wygląda najładniej na dachu o nachyleniu około 52°. Trzcina, którą układamy na dach musi być jednoroczna, koszona późną jesienią lub zimą (listopad - luty), po pierwszych przymrozkach. Powinna mieć prostą, niezbyt grubą (4-8 mm) i pozbawioną liści łodygę.
Gont bitumiczny: Gont bitumiczny to rodzaj pokrycia dachowego, który nazywany jest także dachówką bitumiczną, wykonaną z asfaltu przemysłowego lub modyfikowanego. Takie materiały są bardzo odporne na różnego rodzaju wilgoć i zmianę temperatur. Gont bitumiczny jest materiałem, który w łatwy sposób można upodobnić do innego materiału np. tnąc go pod kształt dachówek. Kolejną ważną zaletą jest lekkość pokrycia gontowego. Gont bitumiczny jest lekki i elastyczny - pozwala to na dachów i bardzo zróżnicowanym kształcie i kącie nachylenia. Można powiedzieć, że jest to najbardziej uniwersalny materiał, który świetnie nada się na pokrycie "skomplikowanych" dachów.
Omówić pokrycia dachowe. Zasady doboru materiałów i technologie wykonania pokryć.
Pokrycia materiałami palnymi to m. in. pokrycie słomą lub trzciną, deskami, dranicami i gontami. Można zmniejszyć palność słomy i trzciny przez zanurzanie w glinie, jednak nie jest to zabezpieczenie pewne.
Wyróżniamy następujące pokrycia dachowe wg doboru materiałów i technologię.
Pokrycie papą
Krycie na deskowaniu: pod krycie papą stosuje się deski nie strugane, przybijane bez odstępów grubości 25 mm. Rozstaw krokwi pod deskowanie zależy od pochylenia dachu i obciążenia śniegiem i wiatrem (przy grubości desek 25 mm rozstaw krokwi wynosi 75-90 cm).
Stosuje się krycie: jednowarstwowe i dwuwarstwowe:
jednowarstwowe (stosuje się w budynkach tymczasowych). Dla pokrycia jednowarstwowego papą smołową dopuszczalne pochylenie wynosi 16-27%, a dla papy asfaltowej 16-37%. Pochylnie zalecane wynosi 20%. Krycie rozpoczyna się od okapu, a papa przybijana jest do czoła ocynkowanymi gwoździami papowymi co 5cm. Zakłady kolejnych warstw papy wynoszą 10 cm wzdłuż okapu i 10 cm prostopadle do okapu. Zaleca się aby łączenie prostopadłe do okapu wykonywać pod kątem 70¸- 80°. Pokrycie w kalenicy łączy się na zakład wynoszący 50 cm lub nakłada się arkusz papy o szerokości 50 cm.
dwuwarstwowe (wykonywane jest zawsze w budynkach stałych)
Pochylenie połaci przy kryciu dwuwarstwowym:
Najlepiej jest dawać obydwie warstwy z papy asfaltowej, która jest trwalsza od smołowej. W normie żąda się aby obydwie warstwy były wykonane z tych samych materiałów np. z pap i lepików asfaltowych lub z pap i lepików smołowych. Warstwę spodnią nakłada się tak jak przy kryciu pojedynczym (ale gwoździe przybija się co 10 cm, a nie jak przedtem co 5 cm). Warstwa wierzchnia nakładana jest tak, aby zakłady równoległe do okapu były przesunięte w stosunku do zakładów warstwy spodniej o pół szerokości arkusza, a zakłady prostopadłe do okapu w obydwu warstwach nie nakładały się. Warstwę wierzchnią przykleja się do warstwy spodniej lepikiem (dla pewności można każdy arkusz warstwy wierzchniej przybić przy krawędzi górnej gwoździami papowymi co 30 cm.
Krycie na betonie - na betonie stosuje się tylko krycie dwuwarstwowe. Pochylenie połaci dachowych przy kryciu na betonie jest takie samo jak przy kryciu dwuwarstwowym na deskowaniu. Przy zastosowaniu pap specjalnych, jak papa na osnowie z tkaniny wigoniowej lub papa na osnowie z folii aluminiowej, pochylenia mogą być mniejsze, więc 2-20%, ale zalecane wynosi 5%. Podłoże musi być oczyszczone i wyrównane. Warstwa spodnia przykleja się do podłoża z zakładami 10cm. Wierzchnia warstwa jest przesunięta o pół szerokości arkusza. Przy większych spadkach dachów stosuje się często krycie krzyżowe, gdzie warstwy wierzchnie nakładane są prostopadle do okapu (krycie krzyżowe zalecane dla krycia dachów betonowych o powierzchni walcowej. Warstwy przykleja się lepikami na zimno lub na gorąco (lub spodnia warstwa lepikiem na gorąco, do wierzchniej lepiki na zimno, odwrotnie jest niedopuszczalne).
Pokrycie arkuszami z blachy stalowej ocynkowanej
Pod pokrycie blaszane daje się deski nie strugane o grubości 25 mm, przybijane z odstępami 3-5cm. Pochylenie połaci dachowych powinno być większe od 20%, zalecane 30%. Do pokryć stosuje się blachy o gr. 0,5-0,7 mm. Im grubsza blacha tym trwałość pokrycia większa. Dwustronna warstwa cynku chroni blachę stalową przed korozją. Blachę nakłada się na dachu dłuższym wymiarem prostopadle do okapu, ale tak aby szwy sąsiednich pasów były przesunięte o pół długości arkusza. Arkusze blachy łączy się między sobą na rąbki. Szwy prostopadłe do okapu na rąbek stojący podwójny, a szwy równoległe do okapu na rąbek leżący pojedynczy lub podwójny.
Zaginanie rąbków odbywa się przy pomocy młotków drewnianych, nie wolno używać młotków stalowych (bo odpryskuje warstwa cynku).
Pokrycie blachą cynkową
Deskowanie takie jak poprzednio. Stosowne są blachy o gr. 0,5-0,7 mm. Wadą blachy cynkowej jest jej kruchość i łamliwość na mrozie oraz duży współczynnik rozszerzalności termicznej (2,5 razy większy niż blachy stalowej), dlatego łączenie arkuszy musi umożliwić swobodę ruchów termicznych. Szwy prostopadłe do okapu wykonywane są na zwoje, szwy równoległe do okapu na zakład wiszący 10cm. Minimalne pochylenie (krycia tą blachą) norma podaje 36%, a zalecane 45%.
Pokrycie dachówkami
Należy ono do najmniej szczelnych, dlatego spadki dachu muszą być większe. Dachówka jest chętnie stosowna ponieważ jest niepalna, ma trwałość znacznie większą od trwałości papy i blachy. Dachówki układane są na łatach o przekroju 38x50mm. Rozstawienie łat zależy od sposobu krycia i rodzaju dachówki.
Pokrycie karpiówką - pojedyncze nie bywa stosowne, bo jest nieszczelne, pokryć podwójnych są dwa sposoby krycia: w łuskę i w koronkę
Pokrycie w łuskę wymaga pochylenia połaci dachowych 60-100%, zalecane 70%. Łaty przybija się w odstępie osiowym 14cm. Każda dachówka zaczepiona jest noskiem o łatę. Przesunięcie styków prostopadłych do okapu w sąsiednich warstwach o pół szerokości dachówki. Styki uszczelnia się zaprawą wapienną.
Pokrycie w koronkę uważane jest za mniej szczelne. Pochylenie połaci dachowej powinno wynosić 70-100%, przy zalecanym pochyleniu 80%. Rozstaw łat wynosi 28cm. Pokrycie w koronkę stosuje się przy większych pochyleniach, przy pochyleniach mniejszych pokrycie w łuskę. Nad morzem i w górach dachy narażone są na silne wiatry, w tych okolicach konieczne jest przywiązywanie co 5-6 dachówki do łat.
Pokrycie dachówką zakładkową. Dachówkę zakładkową układa się na dachach o pochyleniach 50-100%, pochylenie zalecane 70%. Dachówki zakładkowe układane są jednowarstwowo z niewielkimi zakładkami. Kalenice nakryte są gąsiorami, a kosze wyłożone są blachą stalową ocynkowaną. Łaty rozstawione są co 32-33 cm, co przy długości dachówki 41 (szer. 22 cm) daje zakłady 8-9 cm.
Pokrycie dachówką holenderką (esówką). Pochylenie pochylenia powinny wynosić 80-120%, zalecane pochylenie 100%. Dachówki mają w przekroju kształt litery S, styki prostopadłe do okapu układa się na zaprawie wapiennej z dodatkiem sierści bydlęcej, dla większej trwałości.
Pokrycie dachówkami nieceramicznymi (dachówki cementowe i szklane). Pokrycie dachówką cementową karpiówką podwójną wykonywane jest tak samo jak pokrycie z dachówki ceramicznej karpiówki w koronkę. Ze szklanych dachówek nie wykonuje się nowych powierzchni dachowych, ale tylko np. dla oświetlenia poddasza wstawiane są między dachówki ceramiczne.
Pokrycie płytami azbestowo cementowymi (eternit)
Pokrycie płytami płaskimi
Dopuszczalne pochylenie połaci dachowych 60-100%, zalecane 80%. Płyty układane są na łatach o rozstawie 22 cm. Stosowane bywa też układanie płyt na deskowaniu pokrytym jedną warstwą papy (gdy chcemy zwiększyć szczelność na przenikanie powietrza, lub zmniejszyć przewodność cieplną pokrycia dachowego). Krycie rozpoczyna się od okapu, każda płyta przybita jest do łat lub do deskowania dwoma gwoździami.
Pokrycie płytami falistymi (należy ono do najlżejszych i szczelnych pokryć)
Pochylenia połaci są zróżnicowane:
Płyty faliste układa się najczęściej na łatach drewnianych, ale mogą być też układane na płatwiach stalowych lub żelbetowych. Przekrój łat nie może być mniejszy niż 38x50 mm. Rozstaw łat zależnie od wymiarów płyt (np. dla fal niskich rozstaw co 50 cm, a dla płyt wysokofalistych do 100 cm. Po pokryciu nie wolno chodzić. Zakłady równoległe do fal (prostopadłe do okapu) wykonuje się na 1,5; 1 lub 0,5 fali, zależnie od typu płyty.
Zakłady prostopadłe do fal (równoległe do okapu) zależą od pochylenia połaci dachowej:
Każda płyta mocowana jest do łat wkrętami (a do płatwi stalowych lub żelbetowych śrubami). Pod każdy wkręt lub nakrętkę śruby należy włożyć podkładkę uszczelniającą z papy i podkładkę metalową. Płyt nie wolno dociskać wkrętami do łat lepiej zostawić luzy (aby nie pękały płyty).
Kosze wykłada się blachą, a grzbiety przykrywa się gąsiorami półokrągłymi.
Papa to wyrób, którego warstwę nośną stanowi osnowa nasycona materiałem bitumicznym. Osnowa zapewnia papie odpowiednia wytrzymałość. Osnowa jest pokryta obustronnie powłoką bitumiczną niemodyfikowaną lub modyfikowaną.
Zależnie od miejsca ułożenia i pełnionej funkcji papy dzielimy na:
Montaż papy - krok po kroku:
PODŁOŻE pod papę zgrzewalną Podłoże przeznaczone pod pokrycia papowe musi spełniać kilka podstawowych wymagań:
Omówić w jaki sposób wykonuje się pokrycia dachowe i izolacje? z papy.
Projektując a następnie wykonując pokrycia dachowe należy zwracać uwagę na podstawowe wymogi, które są im stawiane. Są to przede wszystkim: mrozoodporność, trwałość, szczelność, łatwość montażu i konserwacji, małą odkształcalność termiczną, nasiąkliwość.
Pokrycia dachowe z papy można podzielić ze względu na sposób montażu. Wyróżniamy:
Papa wykorzystywana jest również jako izolacja przeciwwodna w fundamentach. Kładzie się ją na warstwie betonu o klasie co najmniej C12/15. Niedopuszczalne jest kładzenie papy na chudym betonie. Papa uważana jest za skuteczniejszy materiał przeciwwilgociowy niż folia. Jej zaletą jest szczelność i stosunkowo prosty montaż. Montaż należy wykonać z największą starannością aby uniknąć przenikania wilgoci do wewnątrz.
Dachówka ceramiczna
Dachówki ceramiczne wytwarzane są z uszlachetnionej gliny. Mają różne kształty, przekrój poprzeczny płaski lub wyprofilowany o różnej głębokości tłoczenia. Zależnie od technologii produkcji dzielimy je na tłoczone i ciągnione.
Ze względu na kolorystykę dachówki dzielimy na naturalne, barwione, glazurowane, angbowane.
Zalety dachówek ceramicznych
Wady dachówek ceramicznych:
Dachówka cementowa (betonowa)
Produkowane są z mieszaniny cementu, piasku, wody, plastyfikatorów i pigmentów. Masa betonowa jest walcowana, cięta i wytłaczana w formach aluminiowych. Najbardziej popularne kształty dachówek cementowych to: pojedyncza i podwójna esówka, podwójna rzymska, staroniemiecka, karpiówka, celtycka. Dachówki betonowe trudno odróżnić od dachówek ceramicznych, od których są tańsze.
Arkusze blachodachówki mocuje się do łat przybitych do kontrłat, zaczynając od dołu połaci.
Rozstaw łat ustala producent pokrycia. Można wykorzystać tańsze, tradycyjne łaty drewniane, koniecznie zaimpregnowane środkiem chroniącym przed grzybami, lub specjalne łaty stalowe.
Zaletą łat stalowych jest to, że nie trzeba ich niczym zabezpieczać (są ocynkowane) i da się je przykręcać od razu do krokwi. Zbędne będą kontrłaty.
Montaż:
Do mocowania arkuszy blachodachówki służą wkręty wzbogacone o specjalne kapturki uszczelniające z tworzywa EPDM. Aby przymocować arkusz blachy profilowanej do konstrukcji nośnej, wkręty długie (35 mm) umieszcza się w dole fali. Jeśli łączymy tylko krawędzie arkuszy, wkręty kótsze (20 mm) muszą się znaleźć w górnej części fali.
Arkusze blachodachówki montuje się na zakład, przykrywając rowki kapilarne uformowane w ich krawędziach.
Blachodachówkę w panelach zaczyna się układać od góry połaci. Kolejne panele wsuwa się pod te już ułożone. Pionowe ścianki sąsiadujących paneli (górnego i dolnego) należy połączyć gwoździami dekarskimi, a na koniec na miejsce łączenia nałożyć uszczelniacz.
Razem z panelami kupuje się oksydowane gwoździe potrzebne do ich montażu. Po wbiciu ich łby pokrywa się kitem i zasypką. Dzięki temu nie widać ich na połaci dachu, a jednocześnie są chronione przed korozją.
Montaż układania blach na dachu - krok po kroku:
Gdy materiał do krycia dachu jest już na placu budowy, ekipa ponownie mierzy więźbę, tym razem koncentrując się na wykryciu odchyleń od pionów, poziomów i płaszczyzn. Porównuje się wówczas, czy przekątne połaci dachowych są sobie równe, czy kąty między elementami nie są zwichrowane, a także czy grzbiety krokwi tworzą równą płaszczyznę.
Przed rozpoczęciem krycia dachu trzeba skorygować wszelkie odchyłki, naprawiając więźbę lub dokładając tu i ówdzie podkładki dystansowe. W skrajnych sytuacjach, gdy więźba jest w bardzo złym stanie (ze starości lub w wyniku partactwa cieśli), dekarze mogą odmówić kontynuowania prac, dopóki cieśle nie naprawią usterek.
Tylko niektóre pokrycia blaszane można mocować do konstrukcji nośnej dachu, czyli więźby. Wśród nich są tak zwane blachodachówki samonośne i specjalne panele z blachy cynkowo-tytanowej.
Najpierw jednak należy wykonać izolację przeciwwilgociową z folii wstępnego krycia. Mocuje się ją zszywkami do krokwi. Gdy zostanie już ułożona, można robić ruszt nośny pod pokrycia profilowane (blachodachówki, blacha trapezowa) lub wspomniane panele z blachy płaskiej. Tradycyjnie najpierw wzdłuż krokwi przybija się drewniane kontrłaty. Później poprzecznie do nich przytwierdza się łaty w odstępach zalecanych przez producenta pokrycia. Jeśli kupiliśmy blachodachówkę samonośną lub panele cynkowo-tytanowe, zamiast drewnianych kontrłat i łat prostopadle do krokwi przybijamy metalowe profile nośne.
Budowa konstrukcji nośnej pod pokrycia płaskie wygląda trochę inaczej. Zamiast izolacji z folii i rusztu z drewnianych listew trzeba w pierwszej kolejności przybić do krokwi sztywne poszycie. Sztywne poszycie robi się przeważnie z desek lub dużych drewnopochodnych płyt OSB. Jeżeli materiał taki nie jest fabrycznie zabezpieczony przed wchłanianiem wody, należy go samodzielnie zaimpregnować, malując preparatem chroniącym przed grzybami i ogniem. Na sztywnym poszyciu trzeba ułożyć szczelną hydroizolację. Zwykle robi się ją z papy termozgrzewalnej. Podpłaskie pokrycie można też kupić specjalną wzmocnioną folię wstępnego krycia lub membranę separacyjną. Zanim prace dekarskie ruszą na dobre, w sztywnym poszyciu lub między łatami należy przygotować otwory na elementy, które będą przechodzić przez połać, na przykład na przewody antenowe, kominki wentylacyjne, kominki odpowietrzające system kanalizacyjny. Później będzie to już niemożliwe.
Część obróbek blacharskich trzeba zamontować przed układaniem pokrycia, między innymi pas nadrynnowy odprowadzający skropliny spod pokrycia wprost do rynien. Haki rynnowe, jeśli nie mają być przykręcane do tak zwanej deski czołowej, należy przymocować do krokwi lub do sztywnego poszycia jeszcze przed zainstalowaniem pasa nadrynnowego. Tak samo postępujemy z rynnami.
Natychmiast po zakończeniu montażu konstrukcji nośnej i hydroizolacji można zacząć krycie dachu.
Blachę płaską łączy się, zawijając krawędzie taśm lub arkuszy - powstają wtedy tak zwane rąbki leżące i rąbki stojące. Takie pokrycie przytwierdza się również do sztywnego poszycia za pośrednictwem metalowych uchwytów nazywanych żabkami. Dzięki żabkom pokrycia nie trzeba dziurawić gwoździami ani wkrętami.
Blachę profilowaną - blachodachówki i blachę trapezową - układa się na zakład i przykręca do łat. Używa się do tego specjalnych wkrętów z uszczelkami, tak zwanych wkrętów farmerskich. Po ułożeniu arkuszy blachodachówek lub blachy trapezowej pozostaje jeszcze wykończenie kalenic i narożników dachowych gąsiorami, czyli odpowiednio wyprofilowanymi obróbkami z takiego samego materiału i o takim samym kolorze jak pokrycie dachowe.
Arkusze blachy trapezowej mocuje się do łat wkrętami z plastikowymi uszczelkami, podobnie jak blachodachówkę. Blachę trapezową trzeba układać do góry tą stroną, która ma węższe rowki - dzięki temu woda będzie szybciej odprowadzana z powierzchni dachu. Kolejne arkusze układa się, robiąc zakład na szerokość co najmniej jednego tłoczenia. Jeśli blacha trapezowa ma rowek kapilarny, należy go przykrywać sąsiednim arkuszem blachy.
Do nachylenia dachu, dobiera się fałdy blachy trapezowej. Im fałda wyższa, tym pochylenie połaci może być mniejsze. Zakłady blachy pojedyncze lub podwójne. Podwójne wykonuje się przy większym narażeniu spływem wody, np. przy rynnie. Blachę należy układać od okapu do kalenicy. Dodatkowe uszczelnienie przy kącie > 14.
Do przykręcania blach profilowanych trzeba używać tak zwanych wkrętów farmerskich z gumowymi uszczelkami. Pozostałe są niedopuszczalne. Przez nieuszczelniony otwór mogłaby wciekać woda. Uszczelka prawidłowo zamocowanego wkrętu farmerskiego powinna nieco wystawać ponad jego łebek. Newralgicznym miejscem połaci jest też kosz dachowy. Ogromne znaczenie ma tu odstęp między krawędziami pokrycia zbiegających się połaci. Nie może być on zbyt mały. Kosz jest wtedy zbyt wąski i powstają trudności z odbieraniem wody spływającej z dachu. Przy koszu o szerokości około 30 cm odstęp nie może być mniejszy niż 20 cm.
Zasady przykręcania blachy:
Pokrycie blachą ocynkowaną wykonuje się na podłożu z desek grubości najczęściej 25 mm przybitych w odstępach co 5 cm. Szerokość desek nie powinna być większa niż 15 cm. Poniżej podkładu z desek musi być przestrzeń wentylacyjna. W przypadku strychu nie ma z tym problemu, ponieważ cały strych stanowi przestrzeń wentylacyjną. Jednak przy wykorzystaniu strychu na poddasze użytkowe (mieszkalne), dach trzeba ocieplić. Wtedy koniecznie musi być zachowana przestrzeń wentylacyjna pomiędzy ociepleniem dachu i podłożem z desek. Minimalna wysokość warstwy wentylacyjnej wynosi 2 do 2,5 cm. W przypadku ocieplenia dachu muszą być jeszcze wykonane otwory nawiewne przy okapie i wywiewne u góry. Ograniczona szerokość desek pod pokrycie blachą i odstępy między deskami mają na celu ułatwienie odparowania skondensowanej pary wodnej na spodniej stronie blachy. Mechanizm tego zjawiska polega na tym, że blacha, która szybko ulega ochłodzeniu w porze wieczornej i nocnej powoduje wykraplanie się pary wodnej zawartej w powietrzu tak na powierzchni zewnętrznej jak i wewnętrznej. Dzieje się tak od momentu, kiedy blacha osiągnie tzw. temperaturę punktu rosy.
Aby pokrycie z blachy było szczelne i trwałe, musi być zastosowane odpowiednie łączenie arkuszy blach między sobą i odpowiednie mocowanie do deskowania. Najczęściej stosuje się dwa rodzaje łączenia arkuszy blachy:
Blachy między sobą łączone są na całym obwodzie. Także po obwodzie styku blach mocuje się je do podłoża z desek. Do robót pokrywczych, a także obróbek blacharskich stosuje się blachę stalową ocynkowaną grubości od 0,5 do 0,7 mm. Na rynny i rury spustowe stosuje się blachę grubości 0,6 - 0,7 mm. Natomiast żabki i łapki do mocowania blachy do deskowania wykonuje się z blachy grubości 0,5 - 0,6 mm. Solidne mocowanie pokrycia blaszanego do podłoża z desek ma istotne znaczenie. Źle przymocowana blacha powoduje nieprzyjemne dudnienie pod wpływem działania wiatru. Niezależnie od wielkości arkuszy rozstaw punktów mocowania wynosi: max 200 mm od krawędzi arkusza w stykach prostopadłych do okapu, a na pozostałej długości co ok. 300 mm. W stykach równoległych do okapu odpowiednio 110-160 mm od krawędzi i na pozostałej długości maksymalnie co 300 mm.
Przy łączeniach blachy na rąbki stosuje się rąbki pojedyncze i podwójne stojące prostopadle do okapu i leżące równolegle do okapu. Te ostatnie mogą być pojedyncze przy pochyleniu połaci dachu 20° i większym, natomiast przy pochyleniu połaci dachu mniejszym od 20°, rąbki leżące muszą być podwójne.
W stykach równoległych do okapu (w stykach poziomych) połączenie blach następuje na zakład; górna blacha jest nasunięta na dolną, a języki przylutowane od spodu górnej blachy wchodzą pod blachę dolną. Górna krawędź dolnej blachy jest przybita gwoździami ocynkowanymi do deskowania w odstępach umożliwiających wsunięcie języków. Języki są to blaszki szerokości 70-80 mm i długości 125-130 mm, zukosowane na długości 25-40 mm. Krawędź dolna górnej blachy i zukosowana krawędź języków są odgięte dla uzyskania dobrego dolegania do siebie blach w złączu.
Przy łączeniu blach na zwoje i zakłady stosuje się do mocowania blach w zwojach żabki o odpowiednim kształcie. Styki poziome nie wymagają żadnych złączy z wyjątkiem języków lutowanych do blachy nasuwanej od góry. Przy takim sposobie łączenia blach między sobą i mocowania do podłoża, górna krawędź dolnej blachy jest przybijana gwoździami do deskowania połaci dachowych. Miejsce przybicia blachy gwoździami jest przykryte górną blachą nasuniętą na dolną. Norma zaleca wykonywać zwoje zgodne z kierunkiem najczęściej wiejących wiatrów. Zakład blach w połączeniach poziomych powinien wynosić ok. 100 mm. Dolna krawędź górnej blachy jest lekko podgięta ku dołowi w celu uzyskania styku z dolną blachą tylko krawędzią.
Blacha tytanowo-cynkowa jest to jeden z rodzajów pokrycia.
Główne zalety:
Zalety cynku:
Transport i magazynowanie:
Blachy należy przewozić czystymi i suchymi i zadaszonymi środkami transportu. Nie wolno dopuścić do zamoknięcia transportowych i składowanych blach, gdyż na skutek ich kontaktu z wodą może rozpocząć się pierwszy etap procesu patynowania. Jest to naturalne zjawisko i nie stanowi wady materiałowej lecz na etapie składowania nie jest pożądane ze względy estetycznych.
Patyna - na powierzchni materiału tworzy warstwę ochronną, która zabezpiecza metal przed szkodliwymi czynnikami zew. W przypadku wystąpienia niewielkiego uszkodzenia mechanicznego, np. zarysowanie narzędziami, taka powierzchnia ulega samoczynnej regeneracji (zabliźniania się).
Proces naturalnego tworzenia się patyny na blasze przebiega w dwóch etapach:
Montaż:
Podczas montażu pokrycia dachowego trzeba jednak odpowiednio przygotować podłoże. Wszystkie blachy cynkowo-tytanowe układa się na pełnym podłożu - deskowaniu, musi być równe, ewentualne różnice poziomów nie powinny być większe niż 5-10 mm.
Najpopularniejsze pokrycia cynkowo-tytanowe to blachy płaskie. Mają postać pasów o szerokości od 40 do 70 cm i długości do 10 m. Sprzedawane są więc w rolkach.
Dłuższe pasy zbyt mocno odkształcają się termicznie, choć przy spełnieniu określonych warunków dopuszcza się długość dochodzącą nawet do 16 m. Niektóre blachy mają od spodu warstwę lakieru poliamidowego, który chroni je przed korozją wynikającą z kontaktu z poszyciem albo skroplinami.
Jakie są dopuszczone metody cięcia dachówki i blachodachówki?
Cięcia powinny być wykonywane na zimno.
Dachówka: W miejscach takich, jak kosze, komin czy strefa wokół okien połaciowych, gdzie konieczne jest przycinanie, dachówki należy ciąć w taki sposób, by pył nie dostał się na dachówkę ani pod nią, ponieważ jest on trudny do usunięcia, szczególnie wtedy, gdy nie zrobi się tego od razu. Jeśli na dachu zastosuje się folię dachową, pył może zatkać jej pory i spowodować, że membrana straci swoją paro przepuszczalność. Dlatego cięcie najlepiej wykonać poza połacią odpowiednimi przecinarkami z tarczami do ceramiki.
Blachodachówka: Wszystkie blachy stalowe powinny być cięte nożycami (ręcznymi lub skokowymi tzw. niblerami). Tylko taki sposób cięcia powoduje naciągnięcie warstwy cynku na ciętą powierzchnię, którą należy następnie zabezpieczyć lakierem w kolorze pokrycia. Niedozwolone jest używanie szlifierek kątowych, przy których cięcie następuje w wysokiej temperaturze niszcząc krawędź ciętą, a wydobywające się iskry wypalają powłokę, co w konsekwencji doprowadzi do powstania ognisk korozji w tych miejscach. Blachodachówki powinny być przycinane na dole, a nie na dachu. Powstające podczas cięcia opiłki Mogą zarysować powierzchnię ułożonej blachodachówki. To z kolei może spowodować pękanie powłoki ochronnej i być przyczyną korozji pokrycia.
Pokrycie z blachy miedzianej jest to najtrwalsze pokrycie metalowe. Trwałość tego pokrycia określa się na 300 lat, a nawet więcej. Grubość blachy wynosi od 0,55 do 0,6 mm. Pokrycie połaci dachowych tym materiałem musi być wykonane szczególnie starannie, zgodnie z zasadami współczesnej wiedzy technicznej i sztuki budowlanej.
Ze względu na trwałość pokrycia jest to najtańsze pokrycie dachu. Przez cały ten okres nie wymaga napraw, a więc i ponoszenia nakładów. Blacha miedziana stykająca się z jakimkolwiek innym materiałem w obecności wilgoci (np. skraplająca się para wodna) ulega zniszczeniu przez elektrolizę. Arkusze blach łączy się między sobą na rąbek podwójny stojący prostopadle do okapu i na rąbek podwójny leżący równolegle do okapu. Niezbędna jest wentylacja dolnej płaszczyzny blachy. Dlatego do deskowania należy stosować deski o szerokości nie większej niż 15 cm z odstępami między nimi 1 do 2 cm dla umożliwienia odprowadzenia pary wodnej skondensowanej od spodu na blasze pokrycia.
Wskazane jest stosowanie gwoździ miedzianych do przybijania desek do krokwi. Mogą być gwoździe stalowe, ale muszą być głęboko wbite w deski dla uniknięcia styku z blachą pokrycia. Podstawowa zasada przy układaniu pokrycia z miedzi brzmi: arkuszy blachy nigdy nie wolno łączyć bezpośrednio z warstwą podkładu, czyli w sposób uniemożliwiający przesunięcia blachy. Sąsiadujące ze sobą arkusze łączy się rąbkami (w pionie na rąbek stojący, a w poziomie na rąbek leżący) i mocuje do powierzchni przy użyciu uchwytów (żabek/łapek) po zagięciu.
Takie rozwiązanie zapewnia powstawanie przestrzeni dylatacyjnej. Blacha miedziana może się więc swobodnie rozszerzać bez powstawania deformacji, widocznych wygięć, pęknięć ani innych uszkodzeń. W praktyce, powszechnie występują dwa rodzaje łączenia arkuszy blach: rąbek oraz łączenie na listwach (łatach).
Dla dachów płaskich (o nachyleniu 6-7%) poleca się łączenie sąsiednich arkuszy na rąbek stojący podwójny, wykonywany (tak jak przy rąbku stojącym zwykłym) przy użyciu żabki mocującej prostopadle do gzymsu (tzn. wzdłuż linii spadku dachu). Podkład pod pokrycie dachowe wykonane z blachy miedzianej musi być trwały, równy i gładki. Konstrukcje z betonu lub cegły, takie jak na przykład gzymsy wieńczące elewacje czy gzymsy pośrednie, zawsze wymagają wykończenia. Również powierzchnia ścian pod okładzinę miedzianą musi być oblicowana deskowaniem bezspoinowym. Drewniane podkłady pod blachę miedzianą nie mogą mieć bowiem żadnych wad - muszą być sztywne i gładkie. Niezbędne jest także zabezpieczenie ochronne podkładu.
Podkład powinien być zawsze odseparowany od miedzianego pokrycia warstwą oddzielającą. Stanowi ona zabezpieczenie dalszych warstw podczas montażu - szczególnie ważne jest, by środki impregnujące, używane do zabezpieczania drewna, nie wchodziły w reakcję chemiczną z miedzią. Podobnie wszystkie łączniki i akcesoria montażowe muszą być wykonane z metali, które nie reagują chemicznie z miedzią (np. ze stali nierdzewnej). Istnieje kilka rodzajów warstw oddzielających. Trzeba zwrócić uwagę, aby taka warstwa była trwała i zapewniała dyfuzję pary wodnej. Tradycyjnie, stosuje się w tym celu powłoki bitumiczne, ze względu jednak na niebezpieczeństwo korozji bitumicznej w sąsiedztwie miedzi, zastosowanie warstw tego typu pod pokrycie miedziane, nie jest zalecane. Najlepsze rozwiązanie to użycie filcu przemysłowego, ponieważ jest to materiał obojętny chemicznie i wykazujący własności dyfuzyjne w stosunku do pary wodnej.
Ponadto jest plastyczny i miękki, zapewnia wymaganą gładkość a także bardzo dobrą izolację akustyczną. Filc tworzy barierę dźwiękochłonną, skutecznie pochłaniając dudnienie o blachę wywoływane przez deszcz i porywy wiatru. Inny typ konstrukcji (dawniej nie stosowany) wykonywany jest przy użyciu listew układanych w dwóch kierunkach oraz pasów izolacyjnych, także układanych w dwóch kierunkach (których mocowanie musi spełniać wszystkie zalecenia dotyczące systemu pokrycia). Istnieje również bardziej zaawansowana wersja takiego rozwiązania: specjalne panele izolacyjne wykonane właśnie w tym celu. Ich górna krawędź zawiera wbudowaną listwę lub specjalne profile, na których montowany jest uchwyt żabki (wykonane z pianki poliuretanowej lub polistyrenowej).
Dachówki bitumiczne przeznaczone są do pokrywania połaciowych dachów domów mieszkalnych i budynków przemysłowych o nachyleniu od 12 stopni. Jako podłoże stosuje się deskowanie. Chociaż specjaliści zalecają zastosowanie płyt dachowych OSB o grubości od 12 do 18 cm. Montaż gontu bitumicznego musi być koniecznie poprzedzony wykonaniem obróbek blacharskich. Ich zadaniem jest zapobiegnięcie przed zalaniem wody pod gonty w przypadku opadów atmosferycznych. Instrukcja montażu pokazuje, że gonty bitumiczne kładzie się od pasa okapowego do góry. Zawsze pasy gontów muszą być ułożone wycięciami do góry.
Pasy układane obok siebie, muszą być ułożone na styk, bez żadnej zakładki. Przy obróbkach takich jak pas kominowy lub rynna koszowa, należy zachować szczególną ostrożność, by nie doszło do przeciekania wody. Powierzchnia poszycia musi być równa i sucha - wilgotność nie może przekroczyć 21%. Deski poszycia należy zaimpregnować środkiem grzybobójczym i ognioochronnym. Na dachu o połaci nachylonej pod kątem mniejszym niż 18 stopni, na całej powierzchni układa się papę podkładową (z zachowaniem 10 cm zakładu). Gdy nachylenie jest większe niż 18 stopni wystarczy ułożyć pas papy o szerokości około 1 m wzdłuż wszystkich krawędzi dachu. Podkład z papy jest niezbędny również w koszach (narożnik wklęsły dachu drewnianego). Niektóre gonty bitumiczne są pokryte klejem lub mają paski kleju bitumicznego. Dzięki temu w wyniku nagrzewania przez słońce, po ułożeniu samoistnie się sklejają. Proces ten nazywa się wulkanizacją. Kiedy jest chłodno (poniżej 5°C), paski należy podgrzewać ręczną nagrzewnicą, ponieważ mogą się nie skleić.
Gonty wymagające użycia kleju należy dodatkowo podklejać lepikiem lub specjalnym cementem do materiałów asfaltowych. Na połaci i kalenicy gonty bitumiczne można mocować zszywkami nierdzewnymi. Pokrycie mocuje się do podłoża gwoździami papowymi ocynkowanymi 2,8 x 30 mm lub specjalnymi zszywkami, w odległości 2 cm nad nacięciami. Przy kącie nachylenia dachu około 50 stopni i wyżej należy zwiększyć ich liczbę. Dodatkowo na górnej części pasa należy przybić cztery gwoździe. Na powierzchnię 1 m2 układa się od 6 do 9 pasów gontów bitumicznych. Rzędy należy układać tak, aby były przesunięte o pół gontu. Na połaci należy wyznaczyć poziome i pionowe linie pomocnicze. Układanie zaczyna się od okapu, przykrywa się pas okapowy. Sąsiednie pasy układa się na styk i mocuje. Kolejny rząd musi nachodzić na poprzedni tak aby przykrywał mocowania. Wokół kosza dachowego wykończonego blachą, pasy układ się tak, aby zachodziły na blachę. Zamiast blachy, można w koszu ułożyć papę podkładową o szerokości 1 m.
Pasy gontów zachodzące na kosz można układać na przemian lub docinać z obu stron (kosz otwarty) albo z jednej strony. Wokół komina układa się jedną warstwę papy podkładowej, na którą nakłada się obróbkę blacharską. Kalenicę i grzbiety można wykończyć akcesoriami systemowymi sprzedawanymi razem z pokryciem. Elementy kalenicowe można również dociąć z pasów dachówek i wygiąć je do kształtu dachu.
Usuwanie wyrobów z azbestem jest skomplikowane pod względem technicznym. Wzrasta emisja pyłu azbestowego, co wymaga stosowania pracochłonnych metod oczyszczania obiektu oraz zabezpieczenia terenu robót. Przy ustalaniu kolejności wykonywania prac trzeba pamiętać, że oczyszczone części obiektu oraz teren wokół niego należy zabezpieczyć przed zanieczyszczeniem azbestem. Przed rozpoczęciem usuwania azbestu trzeba w widoczny sposób oznakować strefę pracy tablicami: "Uwaga! Zagrożenie azbestem" i "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony".
Naczelną zasadą przy prowadzeniu takich prac jest zapewnienie bezpieczeństwa pracowników i minimalizacja emisji włókien azbestowych do otoczenia poprzez hermetyzację stref pracy i ograniczenie powierzchni, z których może nastąpić emisja pyłów. Dlatego niezbędne jest:
Przy usuwaniu wyrobów z azbestem twardych, np. płyt azbestowo-cementowych, dopuszcza się wykonywanie prac bez hermetyzacji strefy pracy przy silnym ich zwilżeniu. Przed usunięciem eternitu z dachu należy oczyścić powierzchnię wyrobu za pomocą odkurzacza przemysłowego wyposażonego w odpowiedni filtr (typu HEPA) lub zmyć ją wodą. Przy takich czynnościach pracownika należy wyposażyć w sprzęt zabezpieczający jego układ oddechowy oraz w odzież ochronną.
Zalecane są jednoczęściowe kombinezony uszyte z materiału uniemożliwiającego przenikanie włókien azbestowych, bez kieszeni. Rękawy w nadgarstkach i nogawki spodni w kostkach powinny szczelnie przylegać do ciała. Liczbę osób przydzielonych do prac, przy wykonywaniu których występuje narażenie na działanie azbestu i czas trwania tego narażenia należy ograniczyć do niezbędnego minimum.